bursa escort-escort beylikdüzü bayan-bursa escort-escort istanbul bayan-escort istanbul bayan-bodrum escort-gaziantep escort-marmaris escort bayan-kayseri escort-sakarya escort-samsun escort-mersin escort bayan-bursa escort-kocaeli escort-ataşehir escort-istanbul escort bayan-bursa escort-bursa escort-istanbul escort-tuzla escort bayan 19. Yzylda Osmanl Devleti, Islahatlar, Olaylar, Gelimeler retmen Sitesi



2224 defa grntlendi.

19. Yzylda Osmanl Devleti, Islahatlar, Olaylar, Gelimeler

KaRNeC
Site Kurucusu
*******


Mesajlar: 19,204 Katlma Tarihi: 26-02-2011 Rep Puan: 123 Durum: evirimd

Mesaj: #1
19. Yzylda Osmanl Devleti, Islahatlar, Olaylar, Gelimeler
19. Y.Y. OSMANLI DEVLETI'NDE ISLAHAT ABALARI VE OSMANLI DEVLETININ SONU

a-Nizam-i Cedit

Iyi bir egitim grms olan III. Selim bu baris dneminden faydalanarak, devlet iinde, zellikle asker alanda, islahatlar yapmak istiyordu. Bu maksatla, Nizm-i Cedit adi verilen ilk islahat hareketiyle, yeni bir ordu kurdu(1793). Yenieri Ocagi'ni kaldiramayacagini bildiginden, ncelikle Nizm-i Cedid denilen bu orduyu batili tarzda dzenleyip, basarisini kanitlamak gerekliydi. Ancak bundan sonra Yenieri Ocagi lagvedilebilirdi. Fakat kendileri aleyhine ortaya ikan gelismelerden endise duyan Yenieriler, bazi devlet adamlarini da yanlarina ekerek yeniliklere karsi iktilar ve isyan ettiler. stelik bu arada Napolyon Bonapart, bir orduyla Misir'i isgale baslamisti (1798). Osmanlilar, Rusya, Ingiltere ve Sicilya'nin da menfaatlerine dokunan Fransiz isgaline karsi harekete geti. Ehramlar savasiyla, Misir'i ele geirip, kuzeye ynelen Bonapart, Akka'da Osmanli savunmasini geemedi (1799). Kusatmayi kaldiran Napolyon geri dnerken, yerine biraktigi ordu komutanlari da maglp edildiler. Neticede Fransizlar Misir'i terk etmek zorunda kaldi(1801). Fransa'yi barisa zorlayan nemli bir sebeplerden birisi de, Akdeniz'de Rus ve Trk donanmalarinin is birligi yapmalari, Ingiltere'nin Fransiz savas ve ticaret gemilerini taciz etmesiydi. Fransa'nin Akdeniz ve Orta Dogu'daki ticar menfaatlerinin zedelenmesi onlari barisa zorlamaktaydi.

1802'de imzalanan anlasmayla Fransa blgede yine ticaret yapma gvencesi almis ve kapitlsyon hakkini elde etmistir. Bu olayi bahane ederek Akdeniz'e inen Rus donanmasi, Osmanli donanmasiyla birlikte Fransa'nin elindeki bazi adalari ele geirmis idi. Fakat halk, ebed dsman olarak grdg Rusya ile is birligi yapilmasina byk tepki gstermis ve bunun sonunda III. Selim'e ve islahatlarina karsi cephe genislemisti. stelik Napolyon'un, Orta Dogu'da Araplara ynelik propagandasinin da etkisiyle blgede bazi isyanlar ikmisti. Bylece Bulgaristan ve Sirbistan'da ikan isyanlara bir de Suriye'de ve Hicaz'da ikan isyanlar eklenmis oluyordu. Vehhabiler ayaklanarak, 1803-1804'te Mekke ve Medine'yi ele geirmislerdi. Osmanlilarin tekrar Fransa ile yakinlasmalari, Ingiliz ve Ruslari harekete geirmis ve sonunda Rusya Eflak ve Bogdan'i isgal etmisti. Bu savas srerken Nizm-i Cedit'in Rumeli"ye de kaydirilmasindan memnun olmayan isyancilar Sehzade Mustafa'nin tahrik ve tesvikiyle birleserek Ikinci Edirne Vak'asi denilen byk bir ayaklanma baslatmislardi (1806). Neticede Istanbul'da patlak veren Kabaki Mustafa Isyani III. Selim'in sonunu hazirladi. Saraya giren isyancilar III. Selim'i tahttan indirerek yerine IV. Mustafa'yi tahta geirdiler (29 Mayis 1807). Nizm-i Cedid lagvedildi. Fakat III.Selim'e bagli olan Ruscuk bayraktari Mustafa, yenilik taraftarlariyla birleserek, karsi darbede bulundu. Amaci III. Selim'i yeniden tahta ikarmakti. IV. Mustafa'nin, sabik padisahi ldrttgnn grenilmesi zerine, kardesi II.Mahmut basa geirildi (28 Temmuz 1808).

Alemdar Mustafa Pasa sadareti slenerek, III. Selim'in baslattigi islahatlari devam ettirmeye alisti. Nizm-i Cedit'i, Sekbn-i Cedit adi ile yeniden canlandirdi. Ancak ulemayi ve yenierileri memnun edemeyen Alemdar Mustafa Pasa, 1809'da ikan bir isyanda ld.

II.MAHMUT VE ISLAHAT HAREKETLERI

II.Mahmut devri (1808-1839), hem gereklestirilen yenilik hareketleri ile hem de etnik ve siyas isyanlariyla Osmanli Devleti'nin yol ayrimina girdigi bir dnemi ifade eder. II.Mahmut, ncelikle orduyu bastan asagi dzenlemek ile ise basladi. Yeniliklere karsi ikan Yenieri Ocagi bir nizamname ile ortadan kaldirildi. Vak'a-yi Hayriye olarak adlandirilan bu kkl degisiklikle (15-16 Haziran 1826), yeni bir ordu olusturuldu. Ancak yenieriler bu dzenlemeye boyun egmeyerek isyan ettiler. Sadrazam'in sarayini basan yenieriler sadrazamin ve islahatilarin baslarini istediler. Ancak At Meydani'nda toplanan yenieriler dagitildi, ocaklari bombalandi. Bylece Avrupa tarzinda yeni bir ordunun kurulmasi ynndeki en byk engel ortadan kaldirilmis oluyordu. II. Mahmut hkmet teskiltinda da degisikliklere giderek kabine ve nezaret (bakanlik) usuln benimsedi. 1836 yilinda Dahiliye ve Hariciye Nazirliklari kuruldu. Avrupa devletleri ile A.B.D ile ticar anlasmalar yapildi. Iktisad ve adl sistemde degisikliklere gidildi. Avrupa tarzinda egitim veren rstiyeler, Harbiye ve Tibbiye okullarinin ailmasi vb. gibi egitim alaninda da islahatlar gereklestirildi.

Fakat, kimi sekl, kimi ze ynelik bu yenilikler devletin iinde bulundugu zorluklari asmasina yetmedigi gibi, Osmanli cografyasindaki paralanma II.Mahmut dneminde daha da hissedilir hale geldi.

SIRP VE YUNAN ISYANLARI

Fransiz Ihtilli'nin getirdigi milliyeti fikirlerle temellendirilen ancak, daha ziyade arkasinda Rusya ve diger Avrupa devletlerinin tesvik ve tahriki olan etnik ve mahall isyanlar bu dnemde alevlendi. III.Selim zamaninda isyan eden Sirplar, 1812 Bkres Antlasmasi ile bazi imtiyazlar almalarina ragmen, yeniden ayaklandilar. Yenieri Ocaginin kaldirildigi tarihlerde Sirplarla kism bir anlasmaya varildi. Ancak 1830'da bir hatt-i serif ile Sirbistan'in Osmanli hkimiyetinde bir prenslik olarak varligi kabul edildi. Rusya'nin XIX. yzyila girerken Osmanliya karsi srdrdg savaslarin altinda Balkanlari ve zellikle Rumlari Osmanli Devleti'nden koparmak yatiyordu. Nitekim Odessa'da yeniden rgtlendirilen Etnik-i Eterya adli cemiyetin baskanligina Yunan Isyani sirasinda ar I.Alexsandre'in yaveri Prens Ipsilanti getirilmisti. Yapilan plana gre Yunanistan, Yanya ve Tuna civarinda isyanlar ikarilacakti. Ipsilanti 1821'de Romanya'ya geerek Ortodokslari ayaklandirmaya alisti fakat basarili olamadi. ar, Trklere yenilerek Macaristan'a kaacak olan Ipsilanti'yi desteklemekten vazgeti. Bu sirada Mora'da da Patras baspiskoposu isyan etmisti (25 Mart 1821). 1822'de Yunanlilar bagimsiz olduklarini iln ettiler, Mora'da ve adalarda ok sayida Trk' katlettiler. Rusya ve Avrupa bu isyani gayriresm yollardan desteklemekteydiler.

Girit ve Mora valiliginin kendisine verilmesini II.Mahmut'a kabul ettiren Mehmet Ali Pasa bu isyani bastirmakla grevlendirildi. 1822'de Girit'e, 1824-25'te Mora'ya girildi. Bu gelisme karsisinda Rusya, Fransa ve Ingiltere aralarinda anlasarak (1827), Yunanistan'in zerk bir prenslik olarak kabul edilmesi hususunda Osmanlilari sikistirmak istediler. Trkler bu olayi i islerine mdahale olarak kabul edip, teklifi reddetti. Bunun zerine Osmanli ve Misir donanmasi Navarin'de, bir kaza sonucu(!), yok edildi. lkeyle iliskiler kesildi ve 1828'de Rusya, mttefiklerinin destegiyle Osmanli Devleti'ne savas iln etti. Rus ordusu doguda Erzurum'u ele geirdi. Batida ise Edirne isgal edildi. Padisah, Prusya, Fransa ve Ingiltere elilerini araya sokarak, Londra Protokoln kabul edecegini bildirdi. Bylece Edirne Antlasmasi(1829) ve ardindan Londra Konferansi (1830) imzalandi. Antlasma ile Prut iki lke arasinda sinir oluyor, Eflk, Bogdan ile Sirbistan'in zerkligi kabul ediliyordu. Girit'in Osmanlilarda kalmasi sartiyla Yunanistan'in bagimsizligi da tasdik ediliyordu.

MEHMET ALI PASA iSYANI VE MISIR MESELESI

Mora'nin elden ikmasiyla, oglu Ibrahim'in Mora valisi olma midini kaybeden Misir Valisi M.Ali Pasa, II.Mahmut'tan, yardimlarina karsilik, Suriye'nin idaresini istedi. Bu istegin reddedilmesi zerine M.Ali Pasa harekete geti ve Filistin ile Suriye'ye girdi (1831). Akka ve Sam, oglu Ibrahim tarafindan ele geirildi. Ibrahim Pasa, kisa zamanda Anadolu'ya kadar ilerledi.

Konya yakinlarindaki savasta Osmanli ordusunu yenilgiye ugratti. Her birinin ayri hesabi oldugu byk devletler, telslanarak araya girmek istediler. Fransa ve Ingiltere'nin anlasamamasi zerine, Rusya durumdan faydalandi. Zor durumdaki II.Mahmut, Rus ordusunun ve donanmasinin Istanbul yakinlarina gelmesine msaade etti. Rusya'nin krli ikmasindan endiselenen Fransa ve Ingiltere, II.Mahmut ile anlasma yapmasi iin M.Ali Pasa'ya baski yaptilar. Neticede Ktahya Antlasmasi imzalandi (1833). Bu anlasmayla, Mehmet Ali Pasa, Misir ve Girit'ten baska Sam ve oglu Ibrahim de, Cidde valiligi yani sira Adana'yi uhdelerine alacaklardi. Rusya, yardimlarina karsilik II.Mahmut ile Hnkar Iskelesi Antlasmasi diye bilinen bir anlasma yaparak, Istanbul'daki durumunu kuvvetlendirmeyi basardi (1833). Anlasmaya gre Osmanli Devleti'nin toprak btnlgnn garantisi ve gereginde Osmanlinin yardimina kosulmasi karsiliginda Rusya, Bogazlarin btn yabanci savas gemilerine kapatilmasini kabul ettiriyordu. II.Mahmut, Ktahya anlasmasindan memnun degildi. Bu sebeple M.Ali Pasa'ya karsi yeniden harekete geti. Fakat Osmanli ordusu Nizip'te bir kez daha yenildi (1839). stelik Kaptan Pasa, Osmanli donanmasini Misir'a teslim etmisti. Bu arada II. Mahmut lms ve yerine I.Abdulmecit gemisti (1839-1861).

MISIR MESELESI'NIN ZM VE BOGAZLAR MESELESI

Rusya'nin Hnkar Iskelesi Antlasmasina dayanarak duruma tek basina mdahale etmesini uygun bulmayan Ingiltere ve Fransa yeniden devreye girdiler. Avusturya ve Prusya'nin da katilmasiyla Londra'da bir konferans toplandi (1840).

Toplantida Mehmet Ali Pasa'nin veraset yoluyla Misir valiligine sahip olmasi karsiliginda, Suriye'den ve elinde tuttugu Osmanli donanmasindan vazgemesi istendi. Konferans kararlarini M.Ali Pasa'nin tanimamasi zerine Ingiltere Suriye limanlarini donanmasi ile topa tuttu. Nihayet M.Ali Pasa durumu kabul etti. I.Abdulmecit de iki ferman yayimlayarak onun valiligini onayladi. Ardindan Ingiltere kendileri aleyhine olan Hnkar Iskelesi Antlasmasi'nin yrrlkten kaldirilmasini ngren uluslararasi bir konferansa ev sahipligi yapti. Londra Antlasmasi ile (Temmuz 1841), Istanbul ve anakkale bogazlari'nin baris zamaninda savas gemilerine kapali tutulmasinin kararlastirildigi bir Bogazlar Szlesmesi imzalandi. Bylece Ingiltere, Rusya'nin elinden inisiyatifi almis oluyordu. b-Tanzimat Dnemi Daha nceleri gereklestirilmeye alisilan Islahat Hareketleri, Osmanli Devleti'nin kendi iradesiyle uygulamaya alistigi, ite ve distaki basarisizliklarini nlemeye ynelik yenilikleri ifade etmekteydi. Ancak Avrupa ve Rusya'nin mtemadiyen i islerine mdahale etmesi, Osmanli Devleti'ni, kendi inisiyatifi disinda, yeni tedbirler almaya zorlamaktaydi. zellikle gayrimslim unsurlari bahane eden devletlerin mdahalelerine firsat vermemek iin idar ve hukuk dzenlemelere gidilmesi dsnlmekteydi. Hariciye Naziri Mustafa Resit Pasa'nin hazirladigi dzenlemeler, I.Abdlmecit tarafindan tasdik edilmisti. 3 Kasim 1839'da I.Abdlmecit "Glhane Hatt-i Hmayunu"nu ilan ettirdi. Bu fermanda, dini ve irki ne olursa olsun Osmanli tebaasindan olan herkesin esit olmasi, herkesin yasalara gre yargilanmasi, varligi lsnde vergilendirilmesi ve askerlik sresinin 4-5 yili gememesi gibi hkmler yer aliyordu. Ayrica Osmanli Devleti bu dnemde Avrupa tarzina yknen idar dzenlemelerde de bulundu. Bu sekilde Avrupa devletlerinin en azindan bazilarinin, Osmanli Devleti'nin toprak btnlgne saygisinin kazanilmasi hedeflenmekteydi. Fakat gelisen siyas olaylar, bunun o kadar kolay olmayacagini gsterecektir.

SARK MESELESi VE KIRIM SAVASI

Tanzimat dneminde nispeten saglanan baris ortami, Rusya'nin mdahalesiyle tekrar bozulmaya basladi. Balkanlarda panislavist bir politika izleyen Rusya, ayni zamanda "Kutsal yerler sorunu"nu ortaya atarak, dogrudan dogruya Osmanli Devletinin varligini hedef almaktaydi. Avrupalilar tarafindan "Sark Meselesi", nceleri Osmanli Devleti'nin toprak btnlgnn saglanmasi seklinde dsnlrken, daha sonra bu topraklarin paylasimi sorunu hline dnstrld. nk Osmanli Devleti artik bir "hasta adam" idi. Ancak R.Mantran'in da ifade ettigi gibi, hasta, kendisini iyilestirmeyi amalamayan doktorlarin insafina kalmisti. Onlar, Avrupa'nin hasta adaminin mirasini paylasma telsindaydi.

Kk Kaynarca antlasmasi'ndan sonra Osmanli topraklarindaki Ortodokslar'in haklarini koruma roln stlenen Rusya, Kuds merkezli "kutsal yerler"in korunmasi ve idaresi hususunu da gndeme getirdi. Fransizlarla imzalanan kapitlsyonlarda, Ltin din adamlarina Kuds Kilisesi zerinde bazi haklar taninmisti.

1808'den itibaren Rusya'nin baskilari neticesinde onlarin yerini Ortodoks papazlar almaya basladi. Fransa'nin ve Rusya'nin 1850-51'de Bab-i Ali'ye bu durum hakkinda yaptiklari mracaatlar, kurulan komisyonlarda degerlendirildi ve bazi kararlar alindiysa da hibirini memnun edemedi. Bunun zerine ar I.Nikola, Ingiltere'ye Osmanli Devleti'ni aralarinda paylasmayi teklif etti ve Ingilizlerin sessizligini korumasi zerine de askerlerini Baserebya ve Lehistan'a ikartti. Rus elisi Menikof'un asiri tavizler ieren teklifini reddeden I.Abdlmecit, Ingilizlere yakin olan Mustafa Resit Pasa'yi sadrazamliga getirdi. Ruslar 26 Haziran 1853'te, Prut'u geerek, Eflk ve Bogdan'i istil ettiler. Osmanli Devleti, Fransa ve Ingiltere ile ittifak anlasmasi imzaladi. Bu ittifaka Avusturya ve Italyan birligini kurmaya alisan Piyemento hkmeti de katildi. Ittifak donanmasi anakkale'de mevzilenmisti. Durumdan endiselenen Rusya, askerlerini geri ekmeye basladi. Mttefikler, Rusya'nin Karadeniz'deki gcn ortadan kaldirmak iin, Kirim'a yneldiler. Ruslarin en byk ss olan Sivastopol, bir yil sren bir kusatmanin ardindan ele geirildi (1855). Bu sirada tahta oturan II.Alexandre, baris yapmayi kabul etti. Mttefiklerin yani sira Prusya'nin da katildigi Paris Antlasmasi ile (30 Mart 1856), taraflar isgal ettikleri blgelerden ekilecek, Osmanlilarin toprak btnlg ve Bogazlarin stats, Avrupa'nin "kefilligi" altinda korunacakti. Osmanlilarin Avrupa Konseyi'ne dahil edilmesi karsiliginda ise, sultan yeni bir islahat fermani irat edecekti. Bu madde ve Karadeniz'in tarafsizliginin kabul, savasin galibi durumundaki Osmanlilardin aleyhine idi. Nitekim, Eflk ve Bogdan'in birlesmesi ve Sirbistan'a ynelik yeni haklar da Paris Antlasmasiyla tescil edilmisti. c-Islahat Fermani :

Henz Kirim Savasi srerken, Viyana'da bir araya gelen Ingiltere, Fransa ve Avusturya, Hristiyanlarla Mslmanlar arasindaki farkliliklarin her alanda ortadan kaldirilmasini ngren bir fermani sultanin yayimlamasini, baris iin n sart kosmuslardi. Paris Antlasmasi mzakere edilirken, mttefiklerin bu istekleri I.Abdlmecit tarafindan yerine getirildi ve Islahat Fermani iln edildi (18 Subat 1856). Tanzimat'la kabul edilen hususlarin esas alindigi bu fermanla, Mslmanlarla Hristiyanlar arasinda esitlik saglandigi Avrupa'ya garanti edilmis oluyordu. Ayrica i hukuk alaninda ve ticaret hukukunda da yenilikler getiriliyor, Ceza ve meden hukukun bir blm, din esaslardan arindiriliyordu. Aslinda Tanzimat sreciyle baslayan bu degisiklikler, idari yapilanmada da kendisini hissettirmistir. 1868'de Sura-yi Devlet ve Divan-i Ahkam-i Adliye kurularak buralarda hem Hristiyanlar hem de Mslmanlar grevlendirilmistir. Islahat Fermani ile getirilen dzenlemelerin uygulanmasi daha ok I.Abdlaziz'in tahta ikmasi (1861-1876) ile gereklesebilmistir.

Paris Antlasmasina imza koyan devletler, anlasma maddesinde de yer aldigi iin Islahat Fermani'ni, Osmanli Devleti'ne mdahale etmede bir koz olarak kullanmislardir. Nitekim Fransa, Drzilerin Katolik Marunilere saldirmasini bahane ederek Lbnan'a asker ikarmis ve 1871'e kadar orada kalmistir. Karadag'da ikan bir anlasmazlik yine byk devletlerin araciligi ile halledilmistir (1862). Gl devletler tarafindan tesvik ve tahrik edilen Balkanlardaki Hristiyan topluluklari, ikardiklari isyanlar bastirilsa dahi, Osmanli Devleti'nden yeni haklar elde etmeyi basaracaklardir. rnegin Sirplar ve Bulgarlar yeni haklar elde etmis, Eflk ve Bogdan'in Romanya adi altinda birlesmeleri kabul edilmistir. Muhtariyet haklari genisletilen Misir'da, Ingiliz-Fransiz nfuz mcadelesi kizismis, III. Napolyon'un tesebbs zerine, Abdlaziz istemedigi hlde Sveys Kanali projesini kabul etmek zorunda kalmis ve kanal 1869'da byk bir trenle ailmistir.

I.MESRUTIYET DNEMI

Avrupa devletleri ve zellikle Rusya'nin kiskirttigi topluluklar, bagimsizliklarini iln etmek iin harekete gemekteydiler. 1866'da Girit Isyani ikti. Yunanistan'a baglanmak amaciyla baslayan isyan bastirilmasina ragmen, Avrupa devletleri araya girerek sultanin Girit'e yeni bir stat vermesini sagladilar (1868). Rusya tarafindan olusturulan komitalar vasitasiyla Bulgarlar ayaklandirildi. Onlara da genis haklar verildi (1870). Fakat bununla yetinmeyen Bulgarlar, Bosna ve Hersek'teki karisikliklarin ardindan yeniden ayaklandilar (1875-76).

Bulgar isyani sert biimde bastirildi. Fakat bu sirada Gen Osmanlilar, Abdlaziz'e baslattiklari muhalefeti, mcadeleye dnstrdler. Nihayet Mithat Pasa'nin nclgndeki yeniliki idareciler Abdlaziz'i tahttan indirerek yegeni V.Murat'i basa geirdiler(30 Mayis 1876). Ancak hastaligi sebebiyle ay sonra o da tahttan indirilerek, Kanun-i Esasi'yi iln edecegini beyan eden kardesi II.Abdlhamit Osmanli tahtina ikarildi.

Bu arada Rusya'nin Osmanli Devleti'ne baski kurmasini kendi menfaatine aykiri gren Ingiltere, Balkanlardaki bunalimi grsmesi iin Istanbul'da uluslar arasi bir konferans toplanmasini saglamisti. Istanbul Konferans alismalarini srdrrken II.Abdlhamit Mesrutiyet'i iln etti (23 Aralik 1876). Kurulacak Meclis-i Mebusan'da btn topluluklar temsil edilebilecekti. Parlmenter monarsi, Istanbul Konferansi'nin toplanis sebebini tamamen ortadan kaldirmasina ragmen, konferansa katilan devletler, Balkan topluluklarinin bagimsizliklarini istediklerinden bir sonuca varilamadi. Osmanli Devleti'nin agrilmadigi Londra'da toplanan bir baska konferansta, byk devletler isteklerini tekrarladilar. Rusya, Osmanli Devleti'ne alinan kararlari kabul ettirmek iin savas iln etti.(Nisan 1877). Tarihimizde "93 Harbi" diye bilinen 1877-1878 Osmanli Rus Harbi, asker ve siyas bakimdan nemli sonular dogurmustur.

Kanun-i Esasi'nin kabul ile ailan Genel Meclis, padisah tarafindan seilen Ayan Meclisi ve halk tarafindan seilen Mebusan Meclisi'nden ibaretti. Londra Konferansi'ndan nce alismaya baslayan bu meclis, hkmet tarafindan sunulan teklif ve kanun tasarilarin karara baglayarak ilk dnem alismalarini tamamlamisti. Ancak 93 Harbi'nin srdg sikintili zamanlarda meclisteki azinlik mebuslari alismalari sekteye ugrattigi gibi, bunalimin artmasini da sagliyorlardi. Nitekim Gazi Osman Pasa'nin byk bir kahramanlik gstererek 5 ay savundugu Plevne'yi asan Ruslar, Yesilky'e kadar ilerlemislerdi. Dogu'da ise ancak Erzurum nlerinde durdurulmuslardi. Meclis savasin gidisatindan hkmeti ve padisahi sorumlu tutarak, siyas tansiyonu ykseltmekteydi. II. Abdlhamit, devletin ileri gelenleri ve bazi mebuslarla yaptigi toplantidan bir sonu alamayinca, Kanun-i Esasi'nin kendisine verdigi yetkiyi kullanarak, etnik yapisinin karisikligi sebebiyle alismalari aksayan meclisi kapatti (14 Subat 1878). Bu I.Mesrutiyet'in sonu demekti.

BERLIN KONGRESI VE BALKANLARDAKI GELISMELER

Istanbul nlerine kadar gelmis olan Rusya ile Yesilky (Ayastefanos) Antlasmasi imzalandi (3 Mart 1878). Bu anlasmayla, szde Osmanli'ya bagli Dobruca, Dogu Makedonya ve Trakya'yi iine alan Byk Bulgaristan Prensligi kuruluyor; Romanya, Sirbistan ve Karadag bagimsizliklarina kavusuyordu. Ancak, 2.Abdlhamid hanin byk siyasi dehasiyla Avrupayi ayaklandirmis, Rusya'nin genislemesinden rahatsizlik duyan Avrupa devletlerinin araya girmesiyle bu anlasma hkmleri yrrlge giremedi.

Ingiltere donanmasini harekete geirdi. Osmanli Devleti ile yaptigi bir anlasmayla Kibris'a yerlesti ( 4 Haziran 1878). Araya giren Bismark, lkesinde bir konferansa ev sahipligi yaparak hem muhtemel bir savasi nlemek hem de Almanya'nin menfaatlerini korumak istiyordu. Nitekim Osmanli Devleti, Ingiltere, Fransa, Avusturya, Almanya, Italya ve Rusya'nin da katildigi Berlin Kongresi 13 Temmuz 1878'de imzalanan bir anlasmayla son buldu. Bu anlasma, artik Rusya'nin yani sira, diger devletlerin de paralamaya alistiklari Osmanli'dan, kendi paylarini alma anlasmasiydi. Berlin ve Ayestafanos antlasmalarinda ngrldg gibi, Sirbistan, Karadag ve Romanya'nin bagimsizligi onaylandi. Bulgaristan blme ayrildi. Bulgaristan Prensligi haricinde mstakil bir Dogu Rumeli eyaleti olusturuldu. Girit'in statsne benzer bir statyle Makedonya, Osmanli Devleti'nin elinde kaldi. Yunanistan Tesalya ve Epir'in bir blmn aldi. Bosna-Hersek, Avusturya tarafindan isgal edildi. Rusya, Kars, Ardahan ve Batum'a sahip oldu. Berlin Kongresi, byk devletlerin Osmanli Devleti'ni paylasma ve ortadan kaldirma arzularinin bir neticesi idi. Balkanlarda byk devletlerin inisiyatifiyle ortaya ikan kk devletikler, blgede o dnemden gnmze kadar ulasan siyas ve etnik atismalarin piyonlari olmaktan teye gidemediler. Nitekim Avusturya'nin ve Rusya'nin Balkanlarda nfuzlarini artirmalari, Balkan Savaslari ve I.Dnya Savasi'nin ikmasina yol aacaktir.

Berlin Kongresi'nin sonulari kisa zamanda ortaya ikmaya baslamisti. Balkanlardan bir pay alamayan Fransa, nceden nfuz sahasina dahil ettigi Cezayir ile Tunus arasindaki sinir problemini bahane ederek, Tunus'u isgal etti (1881). Fransa ile Ingiltere arasinda ekismeye sahne olan Misir'da, Hidiv Ismail Pasa'ya karsi baslatilan bir asker ayaklanma ile ortaya ikan durum Istanbul'da grslrken, Ingilizler Iskenderiye'yi topa tuttu. Osmanlilarin karsi ikmalarina ragmen Ingilizler Misir'i ele geirdiler(1882). Bulgaristan Prensligi, Dogu Rumeli'de ikan isyani degerlendirerek (1885), blgeyi kontrol altina aldi. Osmanli Devleti Rusya'nin baskisi sonunda, Kircaali ve Rodop disindaki Dogu Rumeli Valiligi'nin Bulgar Prensligi'nin idaresine gemesini kabul etmek zorunda kaldi (1886). Ikinci Mesrutiyet'in ilni sirasinda ise Bulgarlar bagimsizliklarini iln ettiler (1908). Bulgar, Yunan ve Arnavutlarin hak iddia ettigi Makedonya'da ikan olaylar Osmanli kuvvetleri tarafindan bastirildi. Fakat, Rusya ve Avusturya devreye girerek Osmanli hkimiyetindeki Makedonya'da, lkelerinden iki gzlemcinin grev yapmasini sagladilar (1893). Megalo Idea adini verdigi Bizans'i diriltme abasindaki kk Yunanistan, 1896'da ikan isyani bahane ederek Girit'i ilhaka yeltendi (1896). Osmanlilar Dmeke Meydan Savasi ile Yunanlilari byk bir bozguna ugrattilar (1897). Fakat Rusya ve Avrupa devletlerinin mdahalesi ile Istanbul'da toplanan bir konferans ile Girit'te valiligine Yunan kralinin oglunun getirildigi zerk bir ynetim kurulmasi, adanin fiilen Yunanistan'a birakilmasi anlamina geliyordu.

93 Harbi'nden sonra sun'i bir Ermeni Meselesi ortaya ikarilmisti. Osmanli Devleti'ne bagliliklari sebebiyle "millet-i sadika" olarak adlandirilan Ermeniler, nceleri Dogu Anadolu'yu ele geirmek isteyen Rusya ve ardindan Ingiltere tarafindan kullanilmaya basladilar. Hinak ve Tasnak tedhis rgtlerini kurarak, Istanbul ve tasrada terr yaratan bazi Ermeniler zellikle Ingilizler tarafindan destekleniyorlardi. Dogu'da hibir zaman ogunluk olamayan Ermenilere kurdurulacak bir devlet ile Rusya Akdeniz ve Orta Dogu'ya sizabilecekti. Ingiliz himayesindeki bir Ermeni devleti ise aksine bunu nleyebilirdi. Her iki tarafinda kullandigi Ermeniler 1889'dan itibaren tedhise basladilar. Van, Erzurum ve Bitlis'te ikan olaylar bastirildi. Ardindan baskentte Osmanli Bankasi'na kanli bir baskin yaparak bankayi isgal ettiler. II.Abdlhamit'e ynelik bir suikast tesebbsnde bulundular. I.Dnya Savasi ve Istiklal Harbi yillarinda da Ermeniler devlet aleyhine faaliyetlerini devam ettirmislerdir.

II. MESRUTIYET DNEMI

I.Mesrutiyet'in kaldirilmasindan sonra II.Abdlhamit ite ve dista meydana gelen olumsuz gelismelerin de etkisiyle, hassas ve planli bir ynetim sergilemeye baslamisti. Mesrutiyet taraftarlari da buna karsilik muhalefetlerinin dozunu artirmislardi. Osmanlilik fikrinin temsilcisi olan Sadrazam Midhat Pasa 1881'de lm cezasina arptirilmis, sonra affedilerek, Arabistan'a srgne gnderilmis ve 1883'te ldrlmst.

Ali Suavi, Ziya Pasa ve Namik Kemal gibi kisiler de sultan aleyhine faaliyetlerini srdryorlardi.Balkanlardaki alkantilarin yani sira Osmanli Devleti iktisad aidan da ok zor durumda idi. Devlet i ve dis borlarini kapatabilmek iin batililarin elindeki Osmanli Bankasi ile mal bir anlasma imzalamak zorunda kalmisti (1879 ve 1881). Buna gre banka mali yardimlari karsiliginda, devletin bazi gelirlerini devraliyordu. Ingiliz ve Fransizlarin kontrolnde bu maksatla kurulan Dyun-i Umumye Idaresi Osmanli lkesini deta bir smrge hline getirecektir. Gen Trkler veya Jn Trkler adi verilen ve yurt disinda ve iinde faaliyet gsteren vatan hainleri ve koyu bir Mesrutiyet taraftarlari, Istanbul'da Ittihad-i Osmani dernegini kurmuslar ve bu dernek 1894/95'te Ittihat ve Terakki Cemiyeti adini almisti. Selanik'te Enver ve Niyazi Pasalar gibi subaylarin da katilmasiyla glenen Ittihatilar, Osmanli devletini ancak Kanun-i Esas'nin yeniden kabulnn kurtarabilecegini dsnyorlardi. Kolagasi Niyazi Bey ve ona katilan Enver Bey'in Resne'de isyan ederek daga ikmalari zerine II.Abdlhamit anayasayi yrrlge koyarak II.Mesrutiyet'i iln etti ((23 Temmuz 1908).

17 Aralik 1908'de meclis yeniden aildi. Yapilan seimlerde Ittihat ve Terakki Firkasi basari saglamisti. Ancak bu gelismeler esnasinda Bulgaristan bagimsizligini elde etmis ve Girit meclisi Yunanistan'a ilhak karari almisti.

Isgal altindaki Bosna Hersek ise Avusturya tarafindan fiilen ilhak edilmisti (5 Ekim 1908) Mill bir politika izlemeyi amalayan Ittihatilar, olumsuz gelismelerin de etkisiyle gittike otoriter bir idare olusturmaya baslamislardi. Bazi Avrupa devletlerinin de kiskirtmasiyla isyan ettiler. II.Abdlhamit olaylari nleme imkani oldugu halde kardes kaninin dklmesini arzu etmediginden isyancilara karsi ikmadi. Bunun zerine Mahmut Sevket Pasa komutasindaki ordu Selanik'ten yola ikti. Ve byk bir isyan baslatti.Isyani ok kolay bastirabilecek olan II.Abdlhamit,kardes kaninin dklmesini istemediginden isyancilara karsi ikmadi ve isyancilar tarafindan tahttan indirildi. (27 Nisan 1909) ve kardesi V. Mehmet Resat yerine getirildi.Burada byk sahsiyet ve byk devlet adami 2.Abdlhamidi Rahmetle aniyoruz.lkeyi ok kt sartlarda byk basariyla idare eden byk devlet adami 2.Abdlhamid bir gn mutlaka Dnya savasinin ikip Avrupa lkelerinin birbirlerine girecegini biliyordu ve btn siyasetlerini buna gre planlamisti.Ama kendini bilmez bazi Ittihatciler koskoca Osmanli devletini birka hayalleri ugruna Dnya savasina katarak Osmanli Imparatorlugunun yokolmasina vesile oldular.

V.Mehmed (1909-1918) devlet idaresinde inisiyatifi Ittihati hkmete birakmisti. Yeni iktidar zamaninda da felketler birbirini takip etti. Osmanli Devleti hizla dagilma devrine girmekteydi.

TRABLUSGARP SAVASLARI

Osmanlilarin i isleri ve Balkanlardaki gelismelerle ugrasmasini firsat bilen Italyanlar, Avusturya'nin Bosna-Hersek'i ilhak etmesi (1908), Arnavutlarin isyani (1910) gibi olaylardan da cesaretlenerek, pastadan pay alabilmek iin Trablusgarp'a asker ikardi. (Eyll 1911). Italyan donanmasi denizden, Ingilizler ise Misir'i ellerinde bulundurdugundan karadan, Osmanlilarin blgeye asker gndermesini imknsiz hle getirmisti. Bu sebeple Osmanli hkmeti gizlice Trk subaylarini blgeye gndererek mahall bir direnisi rgtleme yolunu semisti. Osmanli ordusu Italyanlara karsi byk basarilar kazandi. Savasi kazanamayacagini anlayan Italya, Osmanlilari barisa zorlamak iin Oniki Ada'yi isgal etti. Ancak bundan ziyade Balkanlarda baslayan savas Osmanlilarin barisi imzalamaya zorladi. Usi Antlasmasi ile Italyanlar isgal ettikleri yerleri muhafaza ettiler (1912)

BALKAN SAVASLARI

Trk-Italyan Savasi'nin basladigi sirada Balkan devletleri aralarindaki anlasmazliklari bir tarafa birakarak, Osmanli Devleti'ne karsi bir ittifak olusturdular. Rusya'nin mimarliginda gereklesen Bulgar-Sirp ittifakina daha sonra Yunanistan ve Karadag da katildi (1912). Karadag ile baslayan savasa 18 Ekimde diger Balkan devletleri de istirak etti. Bu sirada Osmanli askerleri, subaylarin bir kisminin politik ekismelerle mesgul olmasindan dolayi daginik bir hldeydi. Bunun sonucunda Balkan devletleri, Osmanlilar karsisinda kendilerinin de beklemedigi bir zafer kazandilar. Yunanlilar Ege adalarini ele geirdiler. Sirplar Kumanova'da stnlk sagladilar. Sirplarin denize ikmalarini nlemek iin Avusturya'nin destegi ile Arnavutluk bagimsizligini ilan etti (28 Kasim 1912).

Bulgarlar ise Edirne'yi ele geirerek atalca'ya kadar ilerlediler. (19 Kasim 1912). 16 Aralikta Londra'da baslayan grsmeler bir ara iktidardan dsen Ittihatilarin yeniden is basina gelmesi zerine kesilmisti. Nihayet Mayis ayinda Londra Antlasmasi imzalanarak I.Balkan Savasi sona erdi. Gelibolu Yarimadasi hari Trakya, Bulgaristan'a verildi. Makedonya'nin byk bir kismi Yunanistan ve Sirbistan arasinda paylasildi. zellikle Makedonya'nin paylasimi Bulgarlari rahatsiz etmekteydi. Sirbistan ve Yunanistan, Bulgarlara karsi ittifak olusturdu. Bu ittifaka Romanya da katildi. Bulgaristan ile bu ittifak savasa girince, durumdan faydalanmak isteyen Osmanli Devleti de Bulgar isgalindeki topraklari geri almak iin harekete geti. Kirklareli ve Edirne kurtarildi. II.Balkan Savasi, taraflarin imzaladigi Bkres Antlasmasi ile sona erdi (1913). Bulgaristan ile imzalanan Istanbul Antlasmasi ile, Meri nehri iki lke arasinda sinir oldu. Bulgaristan'daki Trklerin haklari belirlendi (29 Eyll 1913). Yunanistan ile imzalanan Atina Antlasmasi ile ise Girit'in Yunanistan'a birakilmasi kabul edildi (14 Kasim 1913). Byk devletler bu anlasmalardan sonra anakkale Bogazi yakinlarindaki Bozcaada ve Imroz'u Osmanlilara geri verdiler. Balkan Savaslari, Balkanlardaki Trk varliginin byk bir kiyima ugramasina sebep olmustur. Yz binlerce Trk savaslar sirasinda ve sonrasinda a ve yokluk iinde buradan g etmek zorunda kalmistir.

I.DNYA SAVASI VE OSMANLI DEVLETi'NIN YIKILISI

Sadrazam Mahmut Sevket Pasa'nin ldrlmesi ile (21 Haziran 1913), Ittihat ve Terakki Firkasi, hkmetin idaresini tamamen ellerine geirmisti. Enver, Talat ve Cemal Pasalar, Osmanli Devleti'nin i ve dis politikasini belirlemede en etkili nazirlardi. Balkan savaslarindan sonra, ordu ve donanmayi glendirmek isteyen hkmet, Avrupa devletlerinden mhendisler ve asker uzmanlar getirtmekteydi. Osmanli Devleti, dis siyasetini de, dengeleri gzeterek yeniden belirlemek ihtiyacini hissetmekteydi. Emperyalist devletler, nfuz alanlarini korumak veya genisletmek maksadiyla siyas, askeri ve iktisad aidan ittifaklar olusturmaktaydi. Ingiltere ve Fransa'ya nazaran smrgecilige ge baslayan Almanya, Afrika, Avrupa ve Orta Dogu'da nfuz sahasini genisletmek istiyor ve Osmanli Devleti'ne bu maksatla yakin durmayi yegliyordu . Avusturya-Macaristan Imparatorlugu da, Balkanlarda Panislvizmi gereklestirmeye alisan Rusya'ya karsi Almanlarla is birligi iindeydi. Ingiltere ve Fransa tarafindan pay edilmis Kuzey Afrika'da gz olan Italya da bu ittifaka yakindi. Dolayisiyla Almanya nderligindeki l Ittifak'in (Almanya, Avusturya-Macaristan ve Italya) dogal rakibi, Ingiltere'nin nclgndeki Fransa ve Rusya'dan olusan l Itilf (Anlasma) devletleri idi. Avusturya-Macaristan Veliahti Ferdinand'in, Sirbistan ziyareti esnasinda bir Sirp tarafindan ldrlmesi (28 Haziran 1914), bu iki cepheyi sicak savasa sokmaya yetti. Daha sonra Romanya, Japonya ve ABD Itilaf Devletleri, Bulgaristan ve Osmanli Devleti ise Ittifak devletleri safinda bu savasa girdiler.

Osmanli Devleti savastan nce Ingiltere ve Fransa'ya yakin bir politika izlemek istedi. Ancak Enver pasa ve szde Osmanli idaresini ellerinde bulunduran Ittihad ve Terakki cemiyeti yapmis oldugu byk hatalarla Osmanli devletini Birinci Dnya Savasina sokmuslardir. zellikle Enver ve Talat Pasalar, Osmanli Devleti'nin yeniden silkinmesi ve kaybettikleri topraklari kazanabilmesi iin Almanya'nin yaninda yer almayi uygun buluyorlardi. Hkmet baslangita tarafsiz kalmayi tercih etmisti. Almanlarin II.Abdlhamit devrinden itibaren Osmanli Devleti'nin yenilesme abalarina katkida bulunmasi ve bu maksatla gnderdikleri asker ve sivil uzmanlarin varligi, Itilaf Devletleri'nin, Osmanli Devleti'nin tarafsiz kalamayacagi sphesini artiriyordu. Bu tutum, dolayisiyla Almanya yanlilarinin tezini kuvvetlendirmekteydi. Enver ve Talat Pasa'nin nclk ettigi bu grup, Almanlarin yaninda savasa girmekle, Kafkaslar, Balkanlar ve Ege'de kaybedilen topraklarin geri alinabilecegi ve Osmanli Devleti'ni nefes alamaz hle getiren kapitlsyonlar ve dyun-i umumden kurtulunabilecegini ne srmekteydiler. Nitekim Almanya'ya ait Goben ve Breslav zirhlilarinin Trk bayragi ekilerek, Rus limanlarini bombalamasi, Osmanli Devleti'nin Almanya safinda savasa girmesine vesile olacaktir (1 Kasim 1914). Osmanli Devleti I.Dnya Savasi'nda tam yedi cephede mcadele etti; Kafkasya, Kanal, Hicaz ve Yemen, Irak, Suriye ve Filistin, Galiya ve anakkale. Btn cephelerde Osmanli askerleri byk bir kahramanlik rnegi gsterdiler. Ancak, yedi cephede birden savasi srdrmek, zor sartlar ierisinde bulunan Osmanli Devleti iin ok gt. Enver Pasa'nin kumanda ettigi Kafkas Cephesi'nde Osmanlilar byk zayiat verdiler. Dogu Anadolu ve Trabzon dst. Kanal (Sveys) cephesinde ise Cemal Pasa, Fransiz ve Ingilizlere basariyla direndi. Hicaz ve Yemen'deki Osmanli birlikleri, destek grmemelerine ragmen, kutsal yerleri korumak ugruna, harbin sonuna kadar Serif Hseyin ve Ingilizlere karsi koydular. Basra'ya ikan Ingilizler Kutt'l-Amare'de byk bir bozguna ugradilar. Komutanlari General Townshend esir edildi (29 Nisan 1916) Ancak, 1918'de yeni birliklerle saldiran Ingilizler, ihanet eden Arap kabilelerinin de yardimiyla Basra'da oldugu gibi, Suriye'de de saldirilarini artirdilar.Osmanlilar, en byk direnmeyi anakkale'de gsterdiler. Itilaf Devletleri 19 Subat 1915'den itibaren muazzam bir donanma ve yz binlerce askerle saldiriya getiler. 18 Mart'ta Itilaf donanmasina ait pek ok gemi batirildi. Ardindan Gelibolu Yarimadasi'ndaki Sett'l-Bahir ve Ariburnu'na asker ikararak, karadan da saldiriya getiler. Anzak ve Hint birliklerinin de katildigi kara savaslari, tam bir lm kalim savasi oldu. Itilaf Devletleri geri ekilmek zorunda kaldi.

Btn dnyaya gretilen "anakkale Geilmez" sz, 250 bin Trk evldinin sehit kaniyla yazilan bir byk destan oldu. Itilaf Devletlerinin anakkale bozgunu, Rusya'nin yardim alma mitlerini suya dsrms ve bunun neticesinde gereklesen Bolsevik Ihtilli, arlik Rusyasi'nin sonu olmustur. Rusya'nin savastan ekilmesi zerine 7 Aralik 1917'de imzalanan anlasmayla Dogu cephesinde Trk-Rus Savasi sona ermistir.

Osmanli Devleti, I.Dnya Savasi'nda yedi dvele karsi muhtesem bir mcadele sergilemistir. Ancak 29 Eyll 1918'de Bulgaristan'in teslim olmasi Osmanlilar ile Almanya arasindaki irtibatin kesilmesine yol amistir. Mttefiklerinin savastan yenik ayrilmasiyla birlikte Osmanlilar da ateskes anlasmasini imzalamak durumunda kalmislardir. Ittihat ve Terakki Firkasi'nin hkmetten ekilmesinin ardindan kurulan Ahmet Izzet Pasa baskanligindaki hkmet, Bahriye Naziri Rauf Bey baskanligindaki bir heyeti Limni'nin Mondros limanina gndermis ve Mondros Ateskes Anlasmasi'nin imzalanmasiyla (30 Ekim 1918), Osmanlilar resmen savastan ekilmislerdir. Ateskes anlasmasiyla Itilaf Devletleri, Osmanli lkesini isgal etme hakkini elde etmislerdir. Bu durum, Osmanli Devleti'nin fiilen paylasilmasi demekti.

Nitekim, Ingiliz, Fransiz, Italyan birlikleri bu anlasmaya dayanarak Anadolu'da isgallere baslamislar, Asirlarca Osmanlinin hkimiyetinde yasayan Yunanlilar da, agabeylerinin msaadesiyle Izmir'e asker ikarmislardir (15 Mayis 1919). Isgallere karsi Anadolu halkinda byk bir infial yaratmis ve, dsmana karsi "Milli Mcadele" baslamistir. Itilaf Devletlerinin Sevr Anlasmasi'ni Istanbul hkmetinin imzalamak (10 Agustos 1920), zorunda kalmasi Milli Mcadele'nin glenmesinden endise eden dsmanlarin bir an nce Osmanli varligini ortadan kaldirmayi amalamalarindan baska bir sey degildi. Fakat bu anlasma hkmleri hibir zaman uygulanamadi. Halkin atigi Milli mcadele iradesi,ve savasi bu oyunlari bozdu. Istikll Harbi'nin kazanilmasiyla Trkiye Cumhuriyeti Devleti kurulmus oldu. Yeni Trk devleti 1 Kasim 1922'de saltanati kaldirdi. Dolayisiyla bu tarih 622 yil devam eden Osmanli Devleti'nin de resmen sonu oluyordu.

Kaynak: Osmanli tarihi
30-04-2011 10:35
Web Bul Rep Ver Alnt
« nceki | Sonraki »


Bu Konudaki Mesajlar
19. Yzylda Osmanl Devleti, Islahatlar, Olaylar, Gelimeler - KaRNeC - 30-04-2011 10:35

Benzeyen Konular
Konu: Yazar Cevaplar: Gsterim: Son Mesaj
  Osmanl Tarihi Tm Olaylarn Kronolojik Sras KaRNeC 0 4,191 30-04-2011 11:23
Son Mesaj: KaRNeC
  Osmanl Padiahlar ve Sadrazamlar Listesi KaRNeC 0 2,363 30-04-2011 10:42
Son Mesaj: KaRNeC
  Osmanl Gerileme Dnemi ve Gerilemeyi Durdurma abalar Yeliz 0 1,677 30-04-2011 10:28
Son Mesaj: Yeliz

Konuyu grntleyenler: 1 Misafir

Forum Atla:

kampanyalar | hamile kyafetleri | Replika saat | kurumsal SEO danman | seim anketleri 2018

retmen Sitesi

retmen Siteleri



retmen Sitesi | letiim | Yukarya dn | erie Dn | Mobile Version | RSS

Trke eviri: MyBBTrkiye
retici: MyBB, 2002-2018 MyBB Group.

MyBB & SEO nSiDe

retmenSitesi.nfo Google Gizlilik Politikasna riayet etmektedir