escort bayan escort beylikdüzü bayan bursa escort escort istanbul bayan escort istanbul bayan marmaris escort bayan kayseri escort samsun escort mersin escort bayan bursa escort kocaeli escort ataşehir escort istanbul escort bayan Osmanlda Eitim ve retim retmen Sitesi



1642 defa grntlendi.

Osmanlda Eitim ve retim

KaRNeC
Site Kurucusu
*******


Mesajlar: 19,205 Katlma Tarihi: 26-02-2011 Rep Puan: 123 Durum: evirimd

Mesaj: #1
Osmanlda Eitim ve retim
OSMANLILARDA EGITIM VE GRETIM

Islm lkelerindeki ilm hayatin gelismesinde XI. asrin mstesna bir yeri vardir. Zira bu asirdan itibren sistemli bir egitim ve gretim mahalli olarak medreseler, halkin kltrel ve din anlayis bakimindan yetisip gelismesinde faal bir rol oynamaya basladilar. Osmanlilar dneminde ise medreseler, hem program,hem de mimar sahada byk bir yenilik ve ilerleme kayd ettiler. Bu bakimdan, Osmanli sehirlerinin fizik gelismesinde de medreselerin nemli bir yeri oldugu sylenebilir.

Osmanlilar, medrese egitimi ve dolayisiyla ilim ve bu sahanin adamlarina deger verdiklerinden, bunlarin tahsil ve egitim konusunda karsilasabilecekleri her trl sikintiyi ortadan kaldirmaya alismislardi. Bu devlette ilim ve mensuplarina itibar edilip saygi gsterildigi iin Iran, Turan, Horasan, Dagistan, Hindistan, Buhara, Haleb, Sam, Misir ve Karaman gibi birok Islm lkesinden bilginler Istanbul'a akin etmisti. Bu akin sebebiyle devletin merkezi olan Istanbul, yavas yavas Islm dnyasinin ilim merkezi haline gelir.

Osmanlilar, medreselerdeki egitim ve gretim faaliyetlerini vakiflar vasitasiyla devam ettirdiler. Fatih Sultan Mehmed'in, Istanbul'u feth eder etmez "Sahn-i Semn" medreselerini tesis ettirmesi ve bunlarin giderlerini saglamak iin vakif kurmasindan sonra, devlet merkezi oldugu gibi ilim merkezi haline de gelen Istanbul'da basta hkmdarlar olmak zere sultanlar, vezirler, ilim adamlari, bazi saray mensuplari ve madd durumu iyi olan halk tarafindan pekok medrese insa olunmustu. Yalniz Mimar Sinan'in bas mimarligi sirasinda Istanbul'da insa edilen medreselerin sayisi, 6'si Sleymaniye medreseleri olmak zere 55'i bulmaktadir. XVII. asrin son eyregi basinda ise Istanbul'daki medrese sayisinin 126'ya ulastigi grlmektedir. Fetihten XIX. asra kadar Istanbul'da insa edilen medrese sayisi 500' asmaktadir. Ancak bunlarin byk bir kismi yangin ve deprem gibi tabi fetlere maruz kalarak yikilip yok olmus veya terk edilmistir.

Orta ve yksek gretimi gereklestiren Osmanli medreselerinin ilki, Orhan Gazi tarafindan 731 (1330) tarihinde Iznik'te ailmisti. Orhan Gazi, bu medrese iin vakiflar kurmustu. Geliri, medrese, mderris ve talebeye tahsis edilen vakif kyler, her trl "Teklif-i rfiyye"den (rf vergiler) muaf idiler. Nitekim Orhan Gazi'den ok daha sonraki tarihlere uzanan 27 Cemayizelevvel 1136 (23 Subat 1724) tarihli bir "arz" (arsiv belgesi), Iznik'e bagli Kozluca Ky'nn, adi geen medreseye vakfedildigini gstermektedir.

Ilk dnem Osmanli ilim hayati hakkinda bilgi veren D'Ohsson'a gre Osmanli Devleti'ndeki ilm faaliyetler, daha Osman Gazi dneminde baslamisti. O, bu konuda su bilgileri vermektedir: "Osman Gazi, Sgt'te yeni imparatorlugun temelini atarken hazine ve silah ile beraber ilm ve kltrel faaliyetlere karsi da gayet mtesebbis idi. Ilm ynden ilerlemeyi ve en azindan eski medreseleri olduklari gibi muhafaza etmeyi arzu ederdi. Veliahdi ve oglu Orhan Gazi, Iznik'te imparatorluk camiini ykseltirken orada bir de, bir asri mtecaviz bir zaman boyunca Osmanli medreselerinin en yksegi olarak bakilacak olan bir medrese yaptirdi. Yeni kurulmus (731/1330) ve kendi ismi ile adlandirilmis olan bu medresenin idaresi, Islm lemindeki diger btn medreseler gibi mderris titri altinda Seyh Davud-i Kayser'ye verildi."

Iznik, bir ilim merkezi olarak nemini XV. yzyilda da korumus ve bu yzden sehre "limler yuvasi" nvani verilmisti. Iznik Medresesinin yetistirdigi nl limlerden biri de Osmanlilarin ilk Seyhlislmi Molla Fenar'dir. Osmanlilarin, ilk birbuuk asir iinde yaptirmis olduklari medreselerin derece ve sinif itibariyle en mhimleri Iznik, Bursa ve Edirne'de idi. Devletin kurulusu esnasinda Iznik Medresesi, beyligin birinci sinif medresesi idi. Bu medresede yapilan egitim ve grlen gretimin derecesi hakkinda kesin bir bilgiye sahip olmamakla beraber, mderrisligine (gretim yeligi'ne) tayin edilmis olan sahislar, bunlarin hayatlari ve eserleri, dolayisiyla ilm kapasiteleri tedkik edilecek olursa bu medresenin olduka yksek seviyede bir egitim ve gretim kurumu oldugu dsnlebilir. Gerekten Kahire'de ihtisasini yapip memleketine dnen ve orada birok talebe yetistiren Davud-i Kayser (l. H. 751/M. 1350)'nin shretini duyan Orhan Gazi, onu Kayseri'den getirterek Iznik'te yaptirdigi medreseye mderris olarak tayin eder. Iznik medresesinin ilk mderrisi olan Davud-i Kayser, Muhyiddin Arab'nin vey oglu Sadreddin Konev'nin halifelerinden tefsir sahibi ve Muhyiddin Arab'nin "Fussu'l-Hikem" adli eserini serheden Kemaleddin Abdurrezzak el-Ks (l. 1329)'nin halifesi olup yksek tahsilini Misir'da yapmisti. Davud'un halefleri olan Taceddin el-Krd ve Alaeddin el-Esved de devrin byk bilginleri arasinda sayiliyorlardi. Bu nokta gz nnde tutulursa Iznik Orhaniye medresesini yksek seviyeli egitim ve gretim veren bir messese olarak kabul etmek gerekir.

Bursa'nin fethinden sonra orada da medreseler kurulur. Bundan dolayi Iznik ikinci dereceye inerek Bursa'daki Sultan Medresesi birinci dereceyi alir. Orhan Gazi'den sonra oglu Murad (Murad Hdvendigr), Bursa ekirge'de eski Kaplica civarinda bir cmi, medrese ve imret yaptirarak, bu konuda babasindan asagi olmadigini gstermisti.

Yildirim Bayezid, Hisar disinda bir cmi ve medrese yaptirmakla Bursa'nin bir ilim ve irfan merkezi haline gelmesini ve sehrin hisar disina tasmasi ile genislemesini sagladi. elebi Sultan Mehmed'in Bursa'da kurdugu medrese, digerlerine nazaran ayri bir hususiyete sahiptir. "Sultaniye Medresesi" denilen bu tahsil kurumunda ilk mderris Mehmed Sah Efendi (l. 839/1435)'dir. Molla Semseddin Fenar'nin oglu olan bu zatin ilk dersinde grencilerden baska Bursa'nin belli basli limleri de hazir bulunmus, yeni mderris Mehmed Sah Efendi de medreselerde okutulan ilimlere dair sorulan suallere cevap vermisti. Sultaniye mderrislerinin, byle umum sekilde ders vermeleri bir gelenek haline gelmistir. Bilhassa Bursa Sultaniyesi kurulduktan sonra Iznik medresesi, ikinci dereceye dsmst. Buna karsilik bir ilim merkezi olarak Bursa ilk siraya ykselmisti. Bu durum, Sultan II. Murad'in Edirne'de Serefeli Cmii yanindaki Saatli medresesini kurana kadar devam eder. Edirne devlet merkezi olduktan sonra II. Murad zamaninda 841 (1437) yilinda baslanarak bazi rizalar sebebiyle 851 (1447) senesinde tamamlanan Serefeli Cmii yanindaki medrese ile Dru'l-Hadis, o tarihte Osmanli lkesindeki medreselerin stnde yer aldi. Bylece, Bursa'daki Sultaniye Medresesi, gerek egitim ve gretim, gerekse tahsisati bakimindan ikinci dereceye dst. Serefeli medrese mderrisine o tarihe kadar hi bir medrese gretim yesine verilmeyen yz aka yevmiye verildi. Halbuki bundan nce Iznik medresesi mderrisinin yevmiyesi otuz, Bursa'daki Sultan Medresesi mderrisinin ise gnde (yevmiye) elli aka idi.

Grldg gibi Bursa'nin fethinden hemen sonra orada da esitli medreseler kuruldu. Suurlu ve ne yaptigini bilen bir politika sonucu sinirlari yavas yavas genisleyen Osmanli Devleti'nde, pekok devlet ricali, mektep, medrese, imret ve cmi gibi farkli sahalara hizmet veren kurumlari amakta adeta birbirleri ile yarisiyorlardi. rnek olmasi bakimindan sadece Istanbul'un 1453 yilindaki fethinden sonra Fatih'in yaptiklarini vermek istiyoruz. Buna gre otuz yillik hkmdarligi dneminde basta Istanbul, Bursa ve Edirne olmak zere devletin esitli sehirlerinde 85'i kubbeli olarak 300 kadar cmi 57 medrese, 59 hamam, 29 bedesten, esitli saraylar, hisar, kale, sur ve kprler yaptirdigi grlmektedir. Bunlarin ogunun zamanla yikildigina da isaret etmek gerekir.*

764 (1363) tarihinde Edirne'nin fethinden sonra, Rumeli'deki fetihlerin daha saglikli ve basarili olabilmesi iin devlet merkezi buraya nakledilir. Edirne'nin devlet merkezi olmasi, burada da medreselerin hizla ailip ogalmasina sebep olur. Zira biraz nce de grldg gibi herkesten nce devletin basinda bulunanlar, bulunduklari yerlerde egitim kurumu amayi bir gelenek haline getirmislerdi. Byle bir anlayistan dolayidir ki, hemen her zaman devlet merkezinin bulundugu yer, ilm faaliyetlerin en ok yogunlastigi merkez oluyordu. Nitekim Istanbul'un fethi ve devletin merkezi haline gelmesinden sonra Fatih Sultan Mehmed tarafindan yaptirilan "Sahn-i Semn" medreseleri n plana getiler. Fatih Kanunnmesinde "Sahn-i Semn" diye meshur olan medreselere vakfiyesinde "Medris-i Semniye" denilmektedir.

Fatih klliyesi kurulunca sekiz byk medreseye "sahn" adi verilmisti. Bu tabiri her ne kadar ilk tomar Arapa vakfiyede bulamiyorsak da Fatih'in tashihinden ve klliye mderrislerinin tedkikinden geen meshur kanunnmede bu tabiri gryoruz. O halde bu tabir, Fatih'ten gnmze kadar gelmektedir. Fatih klliyesi byk medreselerinden her birini mna itibariyle birer faklte sayabiliriz. Vakfiyelerinde buralara akl ve nakl ilimlerde mtehassis mderrislerin (profesr) tayin olunacagi aika belirtildigine gre buralarda tip, fikih (Islm hukuku), hey'et (astronomi) ve ilhiyat okutuluyordu. Bu byk medreselerin odalarinda birer yksek ilim talebesi (danismend) oturuyordu. Bunlar, seviyesi yksek dersleri okuyunca branslarina gre daha sonra hekim (doktor), fakih, fen adami, maliye ve devlet memuru oluyorlardi. Bu sahn medreselerine musila-i sahn olan Tetimmeler de, adeta bugnk lise tahsilini bitirerek geldiklerine gre Semaniye Medreselerine alem olan sahn tabiri yksek bir tahsil derecesini gsteriyordu.

Osmanli medreselerindeki egitim ve gretim usul, diger Islm devletlerinde oldugu gibi bir metod takip etmis olup, medreselerin sayilari arttika bunlar da derece ve siniflarina gre bir dzene tabi tutulmuslardi. Bunun iindir ki ilk defa Sultan II. Murad, daha sonra da Ftih Sultan Mehmed tarafindan medreselerin bir siniflandirilmaya tabi tutuldugu grlr. Fatih medreselerinin (Sahn-i Semn) yapilmasi, Osmanli lkesindeki medrese teskilti iin bir yenilik sayilmaktadir. Onun iin kisa ve zet bir sekilde de olsa bu medreselerden bahsetmek istiyoruz.

Fatih'in kanunnmesinde "Sahn-i Semn" diye adlandirilan medreselere "Semniye medreseleri" de denilmektedir. Fatih Sultan Mehmed, Istanbul'u feth ettikten sonra, Imparator Jstinyen'in esi Teodora tarafindan yaptirilan Havariyn kilisesi yerine cmi yaptirir. Daha sonra cminin dogu ve bati kismina "Sahn-i Semn" denilen sekiz medrese yapti ki, bunlar yksek tahsil iindi. Bunlarin arkalarinda da "Tetimme" adi verilen ve sahn medreselerine grenci yetistiren sekiz medrese daha yaptirir. Vakfiyedeki bilgi ve li'nin kaydina gre burasi Istanbul'un ortasina denk geldigi iin buraya sahn denmistir. Tarih rivayetlere gre bu medresenin programini Vezir Mahmud Pasa ile matematik ve astronomi limi Ali Kusu tertip etmislerdir. Drd cmiin dogu kisminda, drd de bati tarafinda bulunan bu medreselerden her birinin ondokuz odasi vardi. Sekiz mderristen her birinin birer odasi ve elli aka yevmiyesi vardi. Ayrica, beser aka yevmiye ile bir oda, ekmek ve orba verilmek zere sekiz medreseden her birine birer "muid" (asistan) verildi. Her medresenin onbes odasina ikiser aka yevmiye (burs, kredi), imretten ekmek ve orba (yemek) verilmek zere birer "danismend" konuldu. Geri kalan iki oda da kapicilarla ferras denilen temizlik isilerine tahsis olundu.

Sahn medreselerinin arka taraflarinda yksek tahsile, yani Sahn-i Semn medreselerine danismend yetistirmek zere "Tetimme" veya "Musila-i Sahn' ismiyle sahn medreselerinden kk olarak sekiz medrese daha insa edilmisti. Bu medrese, derece itibariyle orta tahsil seviyesinde idi.

Sahn medresesi talebelerine danismend, Tetimme talebesine de Suhte (galat olarak softa) deniyordu. Tetimmelerden her hcreye grenci konmustu. Bu odalardan her birisine ihtiyalarina sarf edilmek ve mum parasi olmak zere 5'er aka tahsis edildigi gibi yemekleri de imretten veriliyordu.

Bilindigi gibi egitim ve gretim, hi bir devletin vazgeemeyecegi bir mecburiyettir. Bununla beraber her devlet, vatandasini, kendi sartlari, ihtiyalari ve ileriye dnk hedeflerini gznnde bulundurarak yetistirmeye alisir. Osmanli Devleti de vatandasini kendi durum ve sartlarina uygun bir sekilde yetistirmeye gayret etmistir. Bu gayenin tahakkuku iin de egitim ve gretim messeseleri kurmustur. Devletin kurulusu ile baslayip, yikilisina kadar esitlenerek gelisen bu messeseler, devlet ve ogunlukla vakiflar vasitasiyla kuruluyorlardi. Bu messeseleri, klasik ve yeni diye iki gruba ayirabilecegimiz gibi, rgn ve yaygin egitim messeseleri diye de ayirmak mmkndr.

RGN EGITIM MESSESELERI

Bu messeseler, belirli yas ve bilgi seviyesindeki insanlari, yine belirli zaman ve disiplinlere gre yetistirmek zere kurulmus bulunan messeselerdir. Bu kuruluslarin, sivil ve asker olmak zere iki sahada sekillendiklerini gryoruz. Bir bakima, zel egitim ve ihtisas konusuna girdigi iin asker messeseleri daha sonraya birakip sivil egitim kurumlarindan bahsetmek istiyoruz. Bu arada, yaygin egitim messeseleri diyebilecegimiz, cmi ve tekke gibi kurumlardan bir nceki ciltte bahsedildigi iin burada bunlara temas edilmeyecektir.

Kaynak: Osmanli tarihi
30-04-2011 10:47
Web Bul Rep Ver Alnt
« nceki | Sonraki »


Bu Konudaki Mesajlar
Osmanlda Eitim ve retim - KaRNeC - 30-04-2011 10:47

Konuyu grntleyenler: 1 Misafir

Forum Atla:

kampanyalar | hamile kyafetleri | Replika saat | kurumsal SEO danman | n11 entegrasyon | mara haberleri

retmen Sitesi

retmen Siteleri



retmen Sitesi | letiim | Yukarya dn | erie Dn | Mobile Version | RSS

Trke eviri: MyBBTrkiye
retici: MyBB, 2002-2018 MyBB Group.

MyBB & SEO nSiDe

retmenSitesi.nfo Google Gizlilik Politikasna riayet etmektedir